Een geplande bijeenkomst van AfD-Bundestagslid Matthias Helferich over cultuurbeleid heeft in Düsseldorf protesten uitgelokt. De partij wil de bijeenkomst combineren met een wandeling langs belangrijke culturele instellingen, terwijl critici vrezen dat cultuur zo wordt gebruikt om nationalistische standpunten buiten het parlement te verspreiden.
De politie verwacht voor de aangekondigde tegenbetogingen op 26 oktober 2026 meer dan duizend deelnemers. De controverse draait daarmee niet alleen om Helferich, maar ook om de vraag of culturele instellingen onderdeel mogen worden van een politieke en ideologische enscenering.
Een partijbijeenkomst tussen musea en cultuurhuizen
De AfD heeft Helferichs optreden georganiseerd rond het thema cultuurbeleid. Daarnaast staat een tocht gepland langs vooraanstaande culturele instellingen in Düsseldorf. Kunstenaars, galeriehouders en maatschappelijke organisaties hebben zich tegen het programma uitgesproken.
Helferich is omstreden vanwege een eerdere typering van zichzelf als het „vriendelijke gezicht van het nationaalsocialisme”. Dat de AfD juist hem koppelt aan een rondgang langs culturele plaatsen, geeft de gebeurtenis volgens zijn critici een betekenis die verder gaat dan een gewone partijbijeenkomst.
Zij zien in het programma een poging om Duits cultureel erfgoed politiek toe te eigenen en culturele instellingen in een nationalistisch verhaal te plaatsen. De instellingen fungeren daarbij niet noodzakelijk als formele organisatoren van het evenement, maar hun symbolische betekenis wordt wel onderdeel van de politieke boodschap.
Een wandeling langs musea, galerieën of andere cultuurhuizen kan een partij bovendien toegang geven tot een publiek en een onderwerp die niet vanzelfsprekend met parlementaire partijpolitiek worden verbonden. De AfD presenteert zich dan niet alleen als deelnemer aan een debat over cultuur, maar probeert ook invloed uit te oefenen op de manier waarop geschiedenis, identiteit en cultureel erfgoed worden geïnterpreteerd. Dat is de lezing van de tegenstanders van de partij; het geplande openbare evenement op zichzelf bewijst geen verborgen of illegale werkwijze.
De strijd om subsidies
De zorgen in Düsseldorf worden versterkt door uitspraken van AfD-vertegenwoordigers over de financiering van culturele instellingen. Volgens de kritiek zouden podia en andere instellingen hun overheidssteun kunnen verliezen wanneer zij linkse of rechtskritische bijeenkomsten organiseren.
Het gaat hier om een politiek voornemen of risico dat critici schetsen, niet om een vastgestelde maatregel die al naar aanleiding van deze bijeenkomst is toegepast. Als een dergelijke lijn ooit in beleid wordt omgezet, zou de verdeling van publieke middelen niet alleen afhangen van de kwaliteit, maatschappelijke functie of professionele beoordeling van een cultureel project. Ook de politieke richting van het programma zou dan een factor kunnen worden.
Voor onafhankelijke instellingen zou dat een ingrijpend dilemma opleveren. Zij zouden moeten kiezen tussen het blijven programmeren van debatten over autoritarisme, racisme of radicaal-rechtse partijen en het vermijden van zulke onderwerpen uit angst voor financiële gevolgen. Subsidies zouden dan niet langer uitsluitend dienen om culturele diversiteit mogelijk te maken, maar ook kunnen worden ingezet om instellingen politiek te belonen of te straffen.
Juist daarom gaat het conflict verder dan de vraag of Helferich in Düsseldorf mag spreken. Een partij heeft het recht haar politieke ideeën in het openbaar te presenteren. Daar staat tegenover dat culturele instellingen geen partijpodium hoeven te worden en dat openbare financiering niet zonder meer afhankelijk hoort te zijn van politieke volgzaamheid. Die grens staat in deze zaak centraal.
Een protest met bredere inzet
De verwachte tegenbetogingen richten zich zowel tegen Helferich als tegen de manier waarop de AfD de bijeenkomst heeft vormgegeven. Voor kunstenaars, galeriehouders en maatschappelijke organisaties staat niet alleen de aanwezigheid van een omstreden politicus ter discussie. Zij verzetten zich ook tegen het idee dat culturele plaatsen kunnen worden gebruikt om een nationalistische agenda meer aanzien te geven.
Het geplande programma laat zien hoe een conflict over cultuurbeleid kan verschuiven naar de openbare ruimte. De politieke strijd speelt zich dan niet uitsluitend af in het parlement, maar ook op plekken waar wordt bepaald welke geschiedenis zichtbaar is, welke onderwerpen bespreekbaar zijn en welke instellingen publieke steun krijgen.
De protestplannen en de verwachte opkomst maken van 26 oktober een belangrijk moment voor Düsseldorf. De concrete vraag is niet alleen hoeveel mensen zich tegen de bijeenkomst mobiliseren, maar ook of de geplande wandeling doorgaat en hoe ver politieke partijen invloed mogen uitoefenen op de culturele infrastructuur waarvan zij zelf geen eigenaar zijn. WDR berichtte over de geplande protesten en de bijeenkomst.
