Minstens 170 politieke gevangenen in Belarus verkeren in een bijzonder kwetsbare situatie door hun gezondheid, leeftijd of de omstandigheden van hun detentie. Dat meldt het mensenrechtencentrum Viasna in een rapport over de mensenrechtensituatie in het land.
Het rapport, waarover Pozirk berichtte, brengt ook de bredere omvang van de politieke vervolging sinds augustus 2020 in kaart. Sinds de omstreden presidentsverkiezingen van dat jaar zijn volgens Viasna minstens 10.172 mensen geconfronteerd met politiek gemotiveerde strafvervolging. Van hen zijn er minstens 8.696 veroordeeld, ook bij verstek.
Een repressie die blijft doorgaan
Viasna zegt daarnaast dat 4.815 mensen als politieke gevangenen zijn erkend. Die categorie valt niet volledig samen met het aantal mensen dat strafrechtelijk is vervolgd of op dit moment vastzit. Het gaat om verschillende, elkaar deels overlappende tellingen: een cumulatief aantal strafzaken sinds 2020, een groep die als politiek gevangene is aangemerkt en daarbinnen een kleinere groep die extra kwetsbaar is.
De telling begint na de presidentsverkiezingen van augustus 2020. De officiële uitslag werd door de oppositie verworpen en internationaal op grote schaal betwist. Na de daaropvolgende protesten werden talrijke mensen gearresteerd en vervolgd, onder wie activisten, onafhankelijke journalisten, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en politieke tegenstanders.
Volgens Viasna lopen de aantallen nog iedere maand op. Het centrum omschrijft de mensenrechtensituatie in Belarus als kritiek en stelt dat de repressie systematisch en politiek gemotiveerd is. De maatregelen zouden zich richten tegen andersdenkenden, politieke opponenten en burgers die door de autoriteiten als ontrouw worden beschouwd.
De organisatie signaleert bovendien dat bestaande repressieve methoden verder worden verfijnd en dat er nieuwe vormen van druk bijkomen. Daarmee beschrijft Viasna geen eenmalige reactie op de protesten van 2020, maar een mechanisme dat volgens het centrum nog steeds nieuwe strafzaken voortbrengt.
Gezondheid, leeftijd en detentieomstandigheden
De situatie van de 170 bijzonder kwetsbare gevangenen vormt volgens Viasna de meest acute zorg. Hun risico hangt samen met medische problemen, een hoge leeftijd of de omstandigheden waaronder zij worden vastgehouden. Voor zieke of oudere gevangenen kunnen langdurige opsluiting en zware detentieomstandigheden bestaande gezondheidsproblemen verergeren.
Viasna stelt dat het creëren van ondraaglijke omstandigheden in gevangenissen niet alleen een schending van mensenrechten is, maar ook kan functioneren als middel om politieke tegenstanders onder druk te zetten en te bestraffen. Die beoordeling komt van de mensenrechtenorganisatie; de afzonderlijke dossiers binnen de bredere statistiek kunnen verschillende omstandigheden hebben.
Ook het aantal van 10.172 vervolgingen moet zorgvuldig worden gelezen. Het is geen momentopname van het aantal mensen dat nu in de gevangenis zit, maar een totaal over de periode sinds 2020. Veroordelingen bij verstek zijn erin opgenomen en kunnen juridische gevolgen hebben voor mensen die zich niet fysiek in Belarus bevinden.
Geen zichtbare versoepeling
Viasna zegt dat de autoriteiten proberen de omvang van de repressie te ontkennen of te verbergen. De maandelijkse stijging van de geregistreerde aantallen wijst volgens het centrum niet op politieke ontspanning of een dialoog met de samenleving.
De cijfers laten vooral zien hoe lang de gevolgen van de crisis na de verkiezingen al doorwerken. Terwijl de groep van erkende politieke gevangenen duizenden mensen omvat, bevinden minstens 170 van hen zich volgens Viasna in een extra gevaarlijke positie. Zolang er nieuwe zaken bijkomen, blijft de vraag niet alleen hoeveel mensen al zijn vervolgd, maar ook hoe ver dit strafrechtelijke systeem zich nog zal uitbreiden.
