De Wall Houses, ontworpen door de Amerikaanse architect John Hejduk tussen 1968 en 1974, hebben nooit de status van daadwerkelijke woonhuizen bereikt. Ondanks hun uitstraling in architectuurboeken, is Wall House #2, dat zich aan het Hoornsemeer in Groningen bevindt, nooit een echt thuis geworden voor een vaste bewoner, meldt Nieuws Impuls.
Het Groninger Museum, dat sinds 2016 de zorg voor Wall House #2 draagt, heeft plannen om de ruimte opnieuw te gebruiken als atelier en expositieruimte voor kunstenaars die met het museum zijn verbonden. Deze herinterpretatie betekent een verdere afwijken van de oorspronkelijke functie van het huis, dat sinds de oplevering in 2001 en een korte periode met een anti-kraakwacht vooral als museumwoning dienst deed.
Herneming van de functie
Er is een duidelijke behoefte om Wall House levendiger te maken en de buurt meer bij het gebouw te betrekken, vooral met nieuwe activiteiten die gepland zijn voor dit voorjaar, aldus een medewerker van het museum. Het programma blijft echter nog vaag.
Daarnaast is er de kwestie van de verdwenen keuken, die na het vertrek van de artists-in-residence in 2016 uit Wall House is gehaald. Ondanks dat de keuken niet bijzonder was, zou het een verbetering zijn om de oorspronkelijke inrichting opnieuw te integreren. Het blijkt dat de keuken momenteel ‘ergens in een woning in de provincie’ is ondergebracht.
De verloren keuken weerspiegelt de strijd om de status van Wall House, dat nog steeds niet de beoogde functie heeft kunnen vervullen. Peter Michiel Schaap, directeur van het Groningse architectuurcentrum Gras, benadrukt dat Hejduk Wall House #2 oorspronkelijk ontwierp voor landschapsarchitect Ed Bye, maar dat het nooit op de geplande locatie in Connecticut is gerealiseerd. De afwezigheid van een keuken heeft het idee van een woonfunctie verder ondermijnd.
Architectonische bijzonderheden
Het is al bijzonder dat Wall House überhaupt aan het Hoornsemeer staat, gezien de beperkte gerealiseerde projecten van Hejduk, een invloedrijk theoretisch architect. Hij was van 1964 tot zijn overlijden in 2000 hoogleraar aan de Cooper Union in New York en heeft op meerdere gebieden bijgedragen aan kunst en architectuur.
Groningen heeft Hejduk vooral bekend door zijn markering in het stadsmarkeringsproject van Daniel Libeskind, waar hij verantwoordelijk was voor diverse markante torens die de stad representeren.
Oorsprong van het project
In eerste instantie was Hejduk onder de indruk van de mogelijkheid om een wooncomplex te ontwerpen in Groningen, maar dat project viel door hoge kosten in het water. Wall House kwam in beeld toen Hejduk’s conceptwoning de aandacht trok. ‘Ze zeiden: we willen dit bouwen. Ik zei: ga je gang,’ aldus Hejduk. Zijn enige voorwaarde was dat de geest van het huis gevangen zou worden. Voor hem was dit essentieel: ‘Als het de geest beïnvloedt, is het architectuur.’
Unieke stadsontwikkeling
Volgens Schaap is de volharding van Groningen om Hejduk aan te trekken te danken aan de unieke stadsontwikkelingsvisie van de stad, die al in 1977 als eerste grote Nederlandse stad de auto uit het centrum verbannende. De ontwikkeling van het Hoornse Meer markeert een terugkeer naar de oorspronkelijke opvattingen over stadsplanning.
De bouw van Wall House, onder leiding van projectarchitect Thomas Müller, nam maar liefst tien jaar in beslag, waarbij de bijzondere constructie veel vergt van gespecialiseerde vaklieden. ‘Het was moeilijk om het gebouw aan de bouwtechnische eisen te laten voldoen, Wall House paste niet binnen het Nederlands Bouwbesluit,’ merkt Schaap op.
Kopersoverwegingen
De verkoop van Wall House gaat moeizaam. De woning richt zich op een bijzondere smaak en vraagt om een aanzienlijke investering, vooral gezien de bouwkosten van bijna twee miljoen gulden. Hejduk volgde de verkoop nauwlettend en werd vaak teleurgesteld door het afblazen van potentiële kopers, zoals opgetekend door oud-stadsbouwmeester Niek Verdonk in het voorwoord van een boek over Wall House.
Hoofdaannemer Wilma Bouw bleef echter betrokken bij het project en uiteindelijk werd Wall House gerealiseerd, maar een koper werd nooit gevonden. Hejduk overleed op 8 juli 2000, net voor de voltooiing van zijn bekendste werk. In 2010 kocht de gemeente Groningen het pand voor € 150.001, omdat de onderhoudskosten voor de beheerstichting te hoog waren geworden.
Architectonische kenmerken
Wall House biedt een unieke aanblik vanaf het Hoornsemeer, met een betonnen muur die als doek fungeert voor kleurrijke vlakken die functies representeren. De verschillende ruimtes zijn strikt gescheiden en bewoners moeten continu de wand passeren om toegang te krijgen tot de verschillende vertrekken, wat zorgt voor een interessante ruimtelijke ervaring.
De indeling van het huis, waarbij het verleden en de toekomst zijn geïntegreerd in de architectuur, maakt het tot een bijzondere plek die uitnodigt tot bezinning en exploratie. Wall House #2 verdient erkenning en bewondering als een belangrijk architectonisch werk binnen het culturele erfgoed van Groningen, zo stelt Schaap.
