Belarussische geheime diensten proberen politiek actieve Belarussen in het buitenland tot contact en samenwerking te bewegen door druk uit te oefenen op hun familieleden, naasten en vrienden in Belarus. Volgens het mensenrechtencentrum Viasna en de vereniging van voormalige veiligheidsmedewerkers BELPOL gebeurt dat met huiszoekingen, verhoren, bedreigingen en beloften over een veilige terugkeer naar het land.
De ontwikkeling werd op 28 augustus 2026 gemeld. De KGB van Belarus benadert geëmigreerde activisten rechtstreeks, maar zoekt ook contact via familieleden die nog in Belarus wonen. De veiligheidsdienst verzamelt informatie over oppositiestructuren, individuele activisten en geplande bijeenkomsten.
Informatie over oppositieorganisaties
In de zomer van 2026 richtte de belangstelling zich onder meer op vertegenwoordigers van de Coördinatieraad en op de voorbereiding van de conferentie ‘Nieuw Belarus’. De beschikbare informatie maakt niet duidelijk hoeveel mensen zijn benaderd of hoeveel contacten tot samenwerking hebben geleid.
Volgens Vladimir Zjigar van BELPOL is de aanpak in de afgelopen anderhalf jaar merkbaar geïntensiveerd. Hij zei dat gerekruteerde personen niet alleen als informatiebron kunnen worden gebruikt. Zij zouden ook kunnen worden ingezet als beïnvloeders binnen Belarussische organisaties en gemeenschappen in het buitenland.
Daarmee proberen de veiligheidsdiensten volgens BELPOL zicht te houden op politieke activiteiten die buiten Belarus plaatsvinden. De druk richt zich niet alleen op de persoon die in het buitenland verblijft, maar ook op mensen met wie die persoon familie- of vriendschapsbanden heeft.
Druk op achterblijvende familie
Huiszoekingen, verhoren en bedreigingen tegen familieleden kunnen emigranten ertoe brengen opnieuw contact te zoeken met de Belarussische autoriteiten. Ook de belofte dat iemand veilig naar Belarus kan terugkeren, wordt volgens de aangehaalde berichtgeving als middel gebruikt.
De zaak van Tatjana Koerilina wordt daarbij als voorbeeld genoemd. Zij kwam na contacten met iemand die banden had met de Belarussische veiligheidsdiensten terug naar Belarus. In augustus 2022 werd zij daar gearresteerd en veroordeeld tot viereneenhalf jaar in een strafkolonie.
De Deutsche Welle beschrijft de zaak van Koerilina in een bericht over de manier waarop Belarussische veiligheidsdiensten proberen burgers in het buitenland te werven.
Politieke vervolging buiten Belarus
Viasna en BELPOL plaatsen de contacten met geëmigreerde Belarussen in de bredere context van politieke vervolging onder het regime van Aleksandr Loekasjenko. Volgens de aangehaalde organisaties blijft de druk niet beperkt tot individuele critici van de autoriteiten. Ook hun directe omgeving kan ermee te maken krijgen.
Familieleden die in Belarus zijn gebleven, bevinden zich daardoor in een andere positie dan de activist die het land heeft verlaten. Zij kunnen worden geconfronteerd met bezoeken van veiligheidsdiensten, ondervragingen of huiszoekingen. Voor de persoon in het buitenland vormt de behandeling van naasten een directe aanleiding om contact te onderhouden met de autoriteiten, ook wanneer die persoon zelf niet langer in Belarus woont.
De beschreven werkwijze maakt gebruik van persoonlijke relaties en van de onzekerheid over wat familieleden kan overkomen. Viasna en BELPOL stellen dat zulke contacten kunnen uitmonden in samenwerking met de veiligheidsdiensten. Zij waarschuwen ook dat de betrokkenen vervolgens een rol kunnen krijgen binnen oppositienetwerken buiten Belarus.
De informatie betreft meldingen van Viasna, BELPOL en de Deutsche Welle. Concrete aantallen van benaderde of gerekruteerde personen zijn niet bekendgemaakt. De organisaties blijven melden over contacten met Belarussische activisten en hun familieleden.
