De Spaanse premier Pedro Sánchez zegt dat netwerken die verbonden zijn met Rusland en Israël betrokken waren bij een desinformatiecampagne rond de migratiecrisis in Ceuta. Volgens Sánchez werden na de massale toestroom van migranten op 30 en 31 juli via nepaccounts en criminele groepen geruchten verspreid over de aanpak van de Spaanse autoriteiten.
Sánchez deed zijn uitspraak op 31 augustus tijdens een gesprek met de Spaanse radiozender Cadena SER. Hij verwees onder meer naar berichten over een vermeend besluit van het Spaanse Hooggerechtshof. Dat besluit zou hebben verboden om migranten die Ceuta over zee hadden bereikt, terug te sturen. Volgens de premier was die informatie onjuist.
Massale toestroom naar de enclave
Eind juli probeerden ongeveer 70.000 mensen vanuit Marokko de Spaanse enclave Ceuta binnen te komen. Zij probeerden dat te voet of zwemmend. De plotselinge toestroom veroorzaakte volgens de aangeleverde informatie een humanitaire crisis in de kleine Noord-Afrikaanse stad. Daarbij kwamen tientallen mensen om het leven en raakte de infrastructuur van Ceuta grotendeels ontregeld.
Spanje zette militairen in, maakte noodfinanciering vrij en organiseerde de terugkeer van het merendeel van de migranten naar Marokko. Enkele duizenden mensen die illegaal waren aangekomen, bleven in de stad. De crisis leidde daarnaast tot meningsverschillen tussen Spanje en andere EU-lidstaten over de manier waarop de situatie moest worden aangepakt.
De informatiecampagne speelde zich af nadat de toestroom was begonnen. Via valse profielen op sociale media werden volgens Sánchez geruchten en misleidende berichten verspreid. Ook zouden criminele organisaties daarbij een rol hebben gespeeld. De premier presenteerde de campagne als een poging om verwarring te vergroten en twijfel te zaaien over de controle van de Spaanse overheid over de situatie.
Politieke gevolgen van de campagne
De Spaanse premier legde een verband tussen de verspreide berichten en netwerken die aan Rusland en Israël zijn gelieerd. In de aangeleverde verklaring wordt niet verder uitgewerkt welke organisaties achter de campagne zouden zitten, hoe hun betrokkenheid is vastgesteld of welke rol de afzonderlijke netwerken zouden hebben gespeeld.
Volgens de beschrijving van de situatie was de campagne niet alleen gericht op de gebeurtenissen aan de grens, maar ook op de manier waarop de Spaanse overheid werd waargenomen. De verspreiding van berichten over een vermeend verbod van het Hooggerechtshof kon de indruk wekken dat de autoriteiten geen ruimte hadden om op te treden. Dat gebeurde tijdens een crisis waarin al grote aantallen mensen, veiligheidsdiensten en noodvoorzieningen betrokken waren.
De migratiekwestie is in Spanje politiek gevoelig. De gebeurtenissen in Ceuta raakten aan het debat over grensbewaking, de terugkeer van migranten en de humanitaire behandeling van mensen die de enclave proberen te bereiken. In de aangeleverde analyse wordt gesteld dat misleidende berichten bestaande tegenstellingen tussen voorstanders van een streng migratiebeleid en voorstanders van een humanitaire aanpak verder konden aanscherpen.
Ook de verhouding tussen EU-lidstaten kwam onder druk te staan. Spanje kreeg te maken met vragen over de verdeling van verantwoordelijkheid voor de opvang en terugkeer van migranten. De crisis maakte volgens de bron duidelijk dat lidstaten verschillend aankijken tegen migratie, de bescherming van de buitengrenzen en de manier waarop de lasten moeten worden verdeeld.
Onderdeel van bredere zorgen over buitenlandse beïnvloeding
De verklaring van Sánchez past volgens de aangeleverde informatie in een bredere beoordeling van Russische desinformatiecampagnes in Europa. Daarin wordt migratie gezien als een onderwerp waarmee sociale en politieke tegenstellingen kunnen worden uitgebuit. De stelling is dat een buitenlandse actor bestaande spanningen kan versterken zonder die zelf te hebben veroorzaakt.
In het geval van Ceuta zou de combinatie van een acute humanitaire crisis, grote onzekerheid onder de bevolking en een hoge informatiesnelheid daarvoor ruimte hebben geboden. Berichten via nepaccounts kunnen zich verspreiden voordat officiële instanties een correctie publiceren. De bron verbindt daaraan het risico dat onjuiste informatie het publieke beeld van de gebeurtenissen mede gaat bepalen.
De campagne wordt in de aangeleverde analyse ook geplaatst binnen de bredere Russische strategie van hybride beïnvloeding in Europa. Daarbij zou het doel zijn om verdeeldheid binnen EU-landen en tussen lidstaten te vergroten. De bron stelt dat conflicten over migratie, grensbewaking en opvang het voor de Europese Unie moeilijker kunnen maken om gezamenlijke besluiten te nemen. Een directe koppeling tussen de campagne in Ceuta en concrete Europese besluiten of gevolgen voor de steun aan Oekraïne wordt in de beschikbare informatie niet onderbouwd.
De voorgestelde Europese reactie gaat volgens de bron verder dan het afzonderlijk ontkrachten van valse berichten. Genoemd worden gezamenlijk toezicht op de informatiestroom, een betere uitwisseling van inlichtingen, samenwerking tussen opsporingsdiensten, controle van nepaccounts en afstemming van crisiscommunicatie. Ook wordt gewezen op het belang van een snelle reactie wanneer buitenlandse beïnvloeding wordt vermoed.
De Spaanse autoriteiten hebben de toestroom in Ceuta intussen deels verwerkt met militaire inzet, noodfinanciering en terugkeer naar Marokko. Tegelijkertijd bleven enkele duizenden migranten in de enclave en bleef de politieke discussie tussen Spanje en andere EU-landen bestaan.
