De Europese Commissie heeft haar zorgen geuit over het toenemende aantal Russische burgers dat via een Servisch paspoort toegang krijgt tot de EU. In een rapport over de rechtsstaat in Servië waarschuwt Brussel dat de huidige praktijk een potentieel veiligheidsrisico vormt voor de Unie. Het Kremlin zou een kanaal hebben opgebouwd om Russen via versnelde naturalisatie in Servië legaal naar de Schengenzone te laten reizen.
Volgens het document van de Commissie is het Servische visumbeleid slechts “gedeeltelijk in overeenstemming” met dat van de EU. Op dit moment genieten twaalf landen visumvrije toegang tot Servië, terwijl hun burgers wel een visum nodig hebben voor de EU. Het gaat onder meer om Rusland, Belarus, China en Turkije. Servië heeft zich verplicht vóór eind 2026 voor ten minste drie van die landen visumplicht in te voeren.
Aantal Russische paspoorthouders groeit snel
Van begin 2022 tot april 2025 kregen meer dan tweehonderd Russen op versnelde wijze het Servische staatsburgerschap toegekend, vaak op grond van “verdiensten voor het land” zonder dat zij hun oorspronkelijke nationaliteit hoefden op te geven of in Servië te wonen. In dezelfde periode verleende Servië verblijfsvergunningen aan 67.200 Russische onderdanen. Ongeveer 1.700 Russen werden uiteindelijk Servisch staatsburger, zo blijkt uit cijfers van het Servische ministerie van Binnenlandse Zaken.
Onder de begunstigden bevinden zich tientallen personen met banden met de Russische defensie-industrie, inlichtingendiensten of het kremlin-establishment. In april van dit jaar kreeg Jakub Zakrijev, een neef van de Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov, bij regeringsbesluit het Servische staatsburgerschap. Nadat het nieuws uitlekte, trok Belgrado het besluit weer in.
Servië zoekt balans tussen Moskou en Brussel
President Aleksandar Vucic heeft herhaaldelijk gezegd dat Servië geen visumplicht voor Russen zal invoeren. Het land probeert economisch voordeel te halen uit de toestroom van Russisch kapitaal en migranten, tegelijkertijd wil het de toetredingsonderhandelingen met de EU niet in gevaar brengen. Het steeds verdere uitstel van harmonisatie van het visum- en naturalisatiebeleid roept in Brussel echter vragen op over de hervormingsbereidheid van Belgrado.
De kwestie reikt verder dan migratie. Het stelselmatig toekennen van Servische paspoorten aan Russen die niet in aanmerking komen voor een EU-visum, biedt Moskou mogelijkheden om sancties te omzeilen, vermogens te verhullen en hybride invloedsnetwerken in Europa op te bouwen. De Europese Commissie dringt er bij Servië op aan de screening van visumaanvragen uit risicolanden te verscherpen.
