Problemen bij de uitkeringsinstantie UWV zijn opnieuw aan het licht gekomen, met name betreffende de WIA-uitkeringen voor arbeidsongeschikten, meldt Nieuws Impuls. Sinds vorig jaar zijn deze kwesties frequent in de media besproken, wat leidde tot een onderzoek van de Algemene Rekenkamer, opgezet door toenmalig minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum.
Coronacrisis
Het onderzoek richt zich op de periode van 2020 tot 2024. De toename van fouten bij de beoordeling van WIA-aanvragen door het UWV wordt voor een groot deel toegeschreven aan de coronacrisis. Het aantal thuiswerkers, inclusief bij het UWV, nam aanzienlijk toe. “Thuiswerken biedt minder gelegenheid voor ruggespraak en heeft ook nadelige gevolgen voor het inwerken en opleiden van nieuwe medewerkers,” zo stelt de Algemene Rekenkamer.
Beoordelingen werden nu vaak gedaan op basis van telefonische gesprekken en dossierstukken, in plaats van persoonlijke afspraken. Dit leidt tot onzekerheid over de juiste beoordeling van de belastbaarheid van mensen en de duur en mate van hun arbeidsongeschiktheid. Het UWV schat dat meer dan 30.000 mensen een onjuiste WIA-uitkering ontvingen; de Rekenkamer beschouwt deze schattingen als realistisch.
De uitvoering van de WIA was voor 2020 al kwetsbaar. Volgens de Rekenkamer is dit te wijten aan ingewikkelde wet- en regelgeving en een complexe organisatiestructuur binnen het UWV. Daarnaast zijn de ondersteunende IT-systemen verouderd, en was de focus te veel gericht op het wegwerken van wachtlijsten, wat ten koste ging van de kwaliteit.
De onderzoekers wijzen op het gebrek aan adequate ingrepen in de afgelopen jaren, wat zij toeschrijven aan een “disfunctionerend kwaliteitsmanagementsysteem” binnen de divisie Sociaal Medische Zaken van UWV. Curieus is dat het rechtmatigheidscijfer, dat aangeeft of publiek geld volgens de wet wordt uitgegeven, bijna 100% was, wat een valse geruststelling gaf.
Gevolgen
De incorrecte beoordelingen kunnen ernstige gevolgen hebben voor betrokkenen. De WIA-uitkering is namelijk verbonden aan andere toeslagen. Degenen die teveel WIA-geld ontvingen, kregen mogelijk lagere toeslagen voor pensioen, huur, zorg en kinderopvang. “Mensen met een te laag vastgestelde uitkering kunnen grotere schade hebben geleden, zoals het opbouwen van schulden of betalingsproblemen. Ook immateriële schade is niet uitgesloten,” aldus de onderzoekers.
Het probleem ligt niet alleen bij het UWV; ook de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is verantwoordelijk. “De minister had een blinde vlek voor de kwaliteit en het kwaliteitsmanagement bij UWV,” stelt de Rekenkamer. De minister heeft te afwachtend gereageerd op de vereenvoudiging van regelgeving die de foutgevoeligheid van WIA-aanvragen zou kunnen verminderen.
In het rapport worden geen specifieke namen van bewindspersonen vermeld. Tussen 2020 en 2024 hadden er drie ministers voor de portefeuille Sociale Zaken: Wouter Koolmees (2017-2022), Karien van Gennip (2022-2024) en Eddy van Hijum, die vanaf juli 2024 tot augustus van dit jaar aantrad. Van Hijum richtte zich vooral op de hersteloperatie die momenteel nog gaande is.
De Algemene Rekenkamer roept op tot structurele verbeteringen. Het UWV moet zijn kwaliteitsmanagement herzien en IT-processen moderniseren. De minister moet het toezicht op de uitkeringsinstantie aanscherpen en ervoor zorgen dat uitkeringsgerechtigden zelf kunnen controleren of de hoogte van hun uitkering logisch is. Daarnaast is het urgent om fouten in de WIA-regels te voorkomen door deze te vereenvoudigen.
“Om de foutgevoeligheid van de WIA-uitvoering te verminderen en nieuwe herstelacties te voorkomen, is eenvoudigere en beter uitvoerbare regelgeving onontkoombaar en urgenter dan ooit,” aldus de oproep aan de minister en de Tweede Kamer.
Ook bij de WW-, ZW- en Wajong-uitkeringen maakt het UWV fouten, melden de onderzoekers. “Echter, de risico’s om fouten te maken zijn bij deze uitkeringen kleiner dan bij de WIA.”
Vervolgens werd eerder deze week bekend dat het UWV vanaf volgende maand meer tijd nodig heeft voor de beoordeling en herbeoordeling van arbeidsongeschikten. De beslistermijn voor de WIA-uitkering wordt tijdelijk verlengd van acht naar zestien weken, door een overschot aan beoordelingsaanvragen en een tekort aan verzekeringsartsen.
