De personele politiek van het Kremlin is volgens een analyse veranderd in een harde strijd om posities en middelen tussen concurrerende machtsgroepen. President Vladimir Poetin gebruikt benoemingen en ontslagen daarbij steeds vaker om gecontroleerde rivaliteit en wederzijdse afschrikking binnen de elite te organiseren.
De analyse beschrijft de Russische machtsstructuur niet langer als een systeem dat uitsluitend op consensus tussen verschillende ‘Kremlin-torens’ berust. Personele wisselingen zouden steeds meer worden ingezet om groepen tegen elkaar uit te spelen en te voorkomen dat één machtscentrum een te dominante positie inneemt. Voor functionarissen betekent dat volgens de analyse dat het behoud van hun positie een belangrijker doel wordt naast de uitvoering van hun formele taken.
De opmars van de veiligheidskringen
De snelle carrière van Aleksej Djoemin, die secretaris van de Russische Staatsraad werd, geldt in de analyse als voorbeeld van de groeiende invloed van personen uit het veiligheidsapparaat en uit de persoonlijke beveiliging van Poetin. De promotie van zijn vertrouwelingen naar belangrijke staatsfuncties zou een nieuw machtscentrum hebben gecreëerd.
Deze groep probeert volgens de analyse een rol als arbiter te verwerven in sectoren die voor het Kremlin prioriteit hebben. Daardoor zouden traditionele nomenklatoeragroepen minder rechtstreeks kunnen deelnemen aan de besluitvorming. De concurrentie beperkt zich bovendien niet tot de verhouding tussen civiele bestuurders en veiligheidsdiensten.
Viktor Zolotov, het hoofd van de Russische Nationale Garde, zou zijn veiligheidsmacht verder omzetten in politieke invloed. De grotere nadruk op binnenlandse veiligheid geeft hem volgens de analyse mogelijkheden om kandidaten uit zijn eigen kring naar voren te schuiven bij regionale bestuursorganen en bij andere veiligheidsdiensten. Dat vergroot de rivaliteit ook binnen het veiligheidsblok zelf.
Strijd om regio’s en staatsbedrijven
Sergej Kirijenko, die de leiding heeft over het binnenlandse politieke blok van het Kremlin, had lange tijd grote invloed op de samenstelling van het gouverneurskorps. Dat gebeurde onder meer via de zogenoemde ‘school voor gouverneurs’. De toenemende ambities van het veiligheidsblok zouden Kirijenko echter in een defensieve positie hebben gebracht, waardoor de strijd om regionale benoemingen is verscherpt.
Gouverneursfuncties zijn volgens de analyse daarmee meer geworden dan administratieve posten. Wie de regionale leiders controleert, kan invloed uitoefenen op lokale begrotingen, logistieke stromen en overheidsopdrachten. Rond elke benoeming van een nieuwe regionale bestuurder ontstaat daardoor een machtsstrijd tussen verschillende groepen binnen het Kremlin.
Ook de leiding van grote staatsbedrijven vormt een belangrijk onderdeel van die concurrentie. Het plaatsen van eigen topmanagers stelt machtsgroepen in staat officiële en informele financiële middelen te verzamelen. Die middelen kunnen vervolgens worden gebruikt om meer eigen kandidaten te benoemen en de positie van de groep te versterken. Het verlies van een groot staatsbedrijf zou volgens de analyse direct ten koste gaan van de invloed van de betrokken groep op federaal niveau.
Benoemingen bij ministeries en andere civiele overheidsdiensten dienen in dezelfde lezing als instrument om de regelgeving en verdeling van middelen te beïnvloeden. Een loyale minister of vice-minister kan subsidies en markten helpen verdelen en initiatieven van rivalen blokkeren. De analyse stelt dat overheidsdiensten daardoor niet altijd vanuit een algemeen staatsbelang handelen, maar ook als machtsbasis van specifieke groepen kunnen functioneren.
Defensie-industrie en bezette gebieden
De defensie-industrie en de door Rusland bezette gebieden van Oekraïne zijn volgens de analyse nieuwe, kapitaalintensieve terreinen van personele concurrentie. De groepen rond Djoemin en Kirijenko, evenals vertegenwoordigers van de veiligheidsdiensten, zouden proberen eigen kandidaten te laten benoemen op civiele en militaire posten.
De inzet is volgens de analyse controle over infrastructuurprojecten en defensieopdrachten. Die leveren financiële en bestuurlijke middelen op waarover de betrokken groepen hun invloed kunnen uitbreiden. De concurrentie vindt daarbij grotendeels buiten het publieke zicht plaats.
Arrestaties als machtsinstrument
De traditionele politieke instellingen in Rusland zouden volgens de analyse hun zelfstandigheid vrijwel volledig hebben verloren. Zij functioneren in deze beschrijving als instrumenten van concurrerende Kremlin-groepen. Van een systematische en onafhankelijke oppositie zou geen sprake zijn. Partijlijsten en zetels in de Doema zouden volgens een quotaverhouding tussen de machtsgroepen worden verdeeld, afhankelijk van hun actuele gewicht.
Ook arrestaties van hoge functionarissen, regionale bestuurders en generaals worden in de analyse niet alleen gezien als onderdeel van corruptiebestrijding. Onderzoeken naar corruptie en zaken rond staatsverraad zouden eveneens worden gebruikt om posities vrij te maken voor loyale kandidaten en personeel van rivaliserende groepen te verdringen.
Die voortdurende strijd heeft volgens de analyse gevolgen voor het dagelijks bestuur. Ambtenaren op lagere en middelhoge niveaus zouden zich minder richten op hun formele taken en meer op het behouden van hun positie. Besluiten van hogere bestuursorganen worden op regionaal niveau daardoor soms niet uitgevoerd of bewust vertraagd, wanneer zij raken aan een intern machtsconflict.
De Russische bestuurlijke hiërarchie oogt volgens de analyse van buitenaf monolithisch, maar functioneert in de praktijk als een systeem waarin ambtenaren rekening houden met meerdere machtscentra en met het risico op personele zuiveringen. Het afschuiven van verantwoordelijkheid en het informeel blokkeren van risicovolle of tegenstrijdige opdrachten zouden daar vaste onderdelen van zijn.
De analyse waarschuwt ten slotte dat de oplopende strijd om functies en middelen de kwetsbaarheid van het systeem kan vergroten wanneer zich ongunstige interne of externe omstandigheden voordoen. Door het ontbreken van transparante regels en de hoge kosten van machtsverlies zouden de betrokken groepen hun inzet steeds verder verhogen. In een kritiek moment kan de concurrentie volgens de analyse daardoor uitmonden in een open confrontatie waarbij ook veiligheidsstructuren worden betrokken.
