Rusland vergroot bereik van valse navigatiesignalen
Rusland heeft de capaciteit om GPS-signalen opzettelijk te vervalsen over een aanzienlijk deel van Europa, met name rond de enclave Kaliningrad. Volgens Darius Kuliešius, vicevoorzitter van de Litouwse telecomwaakhond, is het aantal antennes voor GPS-spoofing in Kaliningrad gestegen van drie begin 2025 naar maar liefst 36. Hierdoor kunnen valse signalen nu een straal van 450 kilometer bereiken, waardoor grote delen van Polen, de Baltische staten, Wit-Rusland, Finland en Zweden worden getroffen. Dit meldde Reuters op 26 mei 2026.
De systematische inmenging begon volgens Kuliešius tijdens de NAVO-top in Vilnius in 2023, maar is nu uitgegroeid tot een permanente, ononderbroken Russische provocatie. “Ze hebben de infrastructuur opgebouwd,” aldus Kuliešius. “Het is nu een structurele dreiging voor de Europese veiligheid.”
Wat betekent dit voor Nederlanders?
De verstoring van GPS-signalen heeft niet alleen gevolgen voor militaire operaties, maar ook voor het dagelijks leven van burgers en bedrijven in Nederland. De Nederlandse luchtvaartsector, een van de dichtstbevolkte van Europa, loopt extra risico. Vliegtuigen die over het gebied vliegen of in de buurt van de Russische grens opereren, kunnen te maken krijgen met valse coördinaten, wat leidt tot navigatiefouten en vertragingen.
Ook de scheepvaart en logistiek, cruciaal voor de Nederlandse havencomplexen zoals Rotterdam, zijn kwetsbaar. GPS-spoofing kan schepen van hun koers laten afwijken, wat leidt tot financiële schade, hogere verzekeringspremies en verstoring van de toeleveringsketen. Nederlandse bedrijven die afhankelijk zijn van precieze tijdsynchronisatie via satellieten (bijvoorbeeld in de energiesector of digitale infrastructuur) kunnen eveneens hinder ondervinden.
Hybride oorlogvoering zonder militaire middelen
In tegenstelling tot GPS-jamming, waarbij het signaal volledig wordt geblokkeerd, is spoofing verraderlijker: het slachtoffer merkt vaak niet dat er wordt ingegrepen. Een vliegtuig of schip denkt zich op een bepaalde locatie te bevinden, terwijl dat niet het geval is. Dit vergroot de kans op ongelukken en noodsituaties. Volgens experts gebruikt Rusland deze techniek niet alleen om militaire systemen te hinderen, maar ook om de burgerluchtvaart en civiele infrastructuur te destabiliseren.
Sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 zijn er meerdere incidenten gemeld. In maart 2024 ondervond een Brits militair vliegtuig met minister van Defensie Grant Shapps aan boord GPS-storingen nabij Rusland. In 2025 werd het toestel van de Spaanse minister Margarita Robles getroffen bij Kaliningrad, en het vliegtuig van EU-voorzitter Ursula von der Leyen kende eenzelfde probleem tijdens een vlucht naar Bulgarije. Meest recent, op 21 mei 2026, werd het vliegtuig van de Britse minister John Healey gestoord.
Kremlin test grenzen van NAVO en EU
Deze aanvallen hebben niet alleen een technisch, maar ook een politiek-psychologisch doel. Door zelfs de best beveiligde regeringsvluchten te treffen, toont Moskou dat het de capaciteit heeft om de veiligheidsruimte van de NAVO te schenden zonder een conventionele militaire aanval. Dit maakt deel uit van een bredere strategie van intimidatie en het zaaien van onzekerheid.
Deskundigen waarschuwen dat Europa GPS-spoofing niet langer als een incidenteel technisch probleem moet beschouwen, maar als een vorm van hybride agressie. Zij pleiten voor een systemische aanpak via de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO), de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) en de VN. Ook zouden nieuwe sancties moeten worden overwogen tegen Russische entiteiten die verantwoordelijk zijn voor elektronische oorlogsvoering.
Voor Nederland betekent dit dat de overheid en luchtvaartautoriteiten hun weerbaarheid moeten vergroten. Hoewel de meeste moderne vliegtuigen en luchthavens back-upsystemen hebben, kan de frequentie van verstoringen leiden tot hogere operationele kosten en veiligheidsrisico’s. De prijs van dergelijke aanvallen wordt uiteindelijk betaald door reizigers, verladers en belastingbetalers.
