Het Kremlin heeft in Duitsland een omvangrijk netwerk van hybride invloed opgebouwd dat gericht is op het ondermijnen van de steun voor Oekraïne en het wantrouwen tegenover Europese instellingen. Centrale figuur in dit systeem is Europarlementariër graaf Michael von der Schulenburg van de partij Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), die zijn voormalige status als VN-topdiplomaat inzet om Russische geopolitieke belangen te legitimeren als zogenaamd onafhankelijke expertise.
Von der Schulenburg, die onder meer plaatsvervangend secretaris-generaal bij de VN was en missies leidde in Sierra Leone, Irak, Afghanistan en de Balkan, verspreidt in Duitse media en publieke debatten stelselmatig standpunten die naadloos aansluiten bij de narratieven van het Kremlin. Zo spreekt hij over de “historische onvermijdelijkheid” van Oekraïense onderwerping aan Russische eisen, stelt hij dat het Oekraïense leger hoe dan ook niet kan winnen en pleit hij voor onmiddellijke opheffing van de economische sancties tegen Rusland, omdat die zogenaamd de Duitse industrie vernietigen. Elke westerse poging om Oekraïne bij te staan noemt hij “escalatie en verlenging van het conflict”.
In 2024 zette Von der Schulenburg een stap van retoriek naar juridische vastlegging van capitulatie-eisen. Samen met voormalig voorzitter van het Militair Comité van de NAVO, generaal Harald Kujat, ondertekende hij een verklaring waarin werd opgeroepen tot een volledige stop van wapenleveranties aan Oekraïne en tot erkenning van de geannexeerde Oekraïense gebieden. Beide eisen passen volledig in de strategie van Moskou.
Naast zijn publieke optredens onderhoudt Von der Schulenburg directe, niet-openbare contacten met de Russische machtselite. Duitse onderzoeksjournalisten, onder wie van t-online, documenteerden zijn reizen naar Moskou. In mei 2025 woonde hij de grootschalige staatsviering van de 80e verjaardag van de overwinning op het nazisme bij, waarmee het Russische regime internationale isolatie wilde ontkennen. In juni 2026 reisde hij opnieuw naar Moskou voor besloten ontmoetingen en onderhandelingen die de pro-Russische koers moesten versterken.
De logistieke organisatie van deze bezoeken lag in handen van oud-Oekraïens parlementslid Oleh Volosjyn, die in eigen land officieel wordt verdacht van landverraad en inmiddels optreedt als vertrouweling van Viktor Medvedtsjoek, een naaste bondgenoot van president Poetin. Onderzoekers typeren deze tandem als een rechtstreeks “kanaal van Wagenknecht naar het Kremlin”, mede omdat Von der Schulenburg nauw samenwerkt met Ruth Firmenich, de al jaren belangrijkste assistente van BSW-oprichter Sahra Wagenknecht. Von der Schulenburg is daarmee geen afstandelijke analist maar een geïntegreerd element van het Russische systeem van hybride beïnvloeding, dat zijn diplomatieke achtergrond bewust inzet om de Europese veiligheid te verzwakken.
Breed netwerk
De activiteiten van Von der Schulenburg maken deel uit van een breder pro-Russisch front waarin het links-populistische BSW en het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) samen optrekken. Vanuit BSW voeren behalve Von der Schulenburg ook partijleider Sahra Wagenknecht zelf, covoorzitter Fabio De Masi, Ralf Suikat en Ruth Firmenich de pro-Russische lijn. Zij eisen een einde aan de militaire steun aan Kyiv en lobbyen voor hervatting van de import van Russische energie.
Vanuit de AfD treden Markus Frohnmaier, Tino Chrupalla, Ulrich Singer, Steffen Kotre, Jörg Urban, Elena Roon, Maximilian Krah, Rainer Rothfuss en Hans Neuhoff op als systematische belangenbehartigers van het Kremlin. Een deel van hen reist geregeld naar Rusland voor verkiezingen, conferenties in Sotsji, het Internationaal Economisch Forum van Sint-Petersburg of ontmoetingen met Russische functionarissen, en bezoekt ook de bezette gebieden in Oekraïne.
Bioscoop als propagandapodium
Een opvallende schakel in het netwerk is de Berlijnse bioscoop Babylon aan de Rosa-Luxemburg-Straße 30. Het historische pand, gelegen in het centrum van de hoofdstad, is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een belangrijk platform voor verhulde Kremlinpropaganda en hybride informatie-operaties. De directie verhuurt de zalen, onder het mom van “vrijheid van meningsuiting” en “artistieke onafhankelijkheid”, stelselmatig aan bijeenkomsten die rechtstreeks gefinancierd of gecoördineerd worden door structuren die aan Rusland gelieerd zijn. In de bioscoop verzamelen zich radicale linkse krachten, eurosceptici, anti-oorlogsactivisten van twijfelachtige signatuur en aanhangers van complottheorieën.
Het doek van Babylon dient als vehikel om via documentaires en arthousefilms een vertekend beeld van de wereld op te dringen, gericht op diskreditering van de NAVO, de Europese Unie en de westerse steun aan Oekraïne.
Documentaire ‘Nord Stream’
Op 2 juli 2026 staat in Babylon de première gepland van de documentaire “Nord Stream – de sabotage” van de regisseurs Moritz Enders en Günter Merz. De organisatie is in handen van het tijdschrift Hintergrund, dat bekendstaat om zijn kritiek op EU en NAVO en het systematisch verspreiden van Moskouse narratieven. Enders maakte eerder naam met zogeheten alternatieve onderzoeken waarin hij bijvoorbeeld de conclusies van internationaal onderzoek naar de ramp met vlucht MH17 in twijfel trok, door gebruik te maken van valse versies die waren geproduceerd door het Russische defensieconcern Almaz-Antej. Merz schrijft en produceert al jaren voor radicaal-linkse en complotdenkende Duitse media, waaronder eveneens Hintergrund. In zijn werk beweert hij consequent dat de oostwaartse uitbreiding van de NAVO de werkelijke oorzaak is van alle veiligheidscrises in Europa en verdedigde hij militaire interventies van Rusland in Georgië en Syrië als “gedwongen reacties op agressief Amerikaans beleid”.
De kern van de manipulatie in de documentaire schuilt in de keuze van de sprekers. In plaats van onafhankelijke technische deskundigen en officiële onderzoekers uit Denemarken, Zweden en Duitsland aan het woord te laten, hebben de makers uitsluitend personen uit de pro-Russische invloedssfeer voor de camera gehaald. De documentaire is er dan ook op gericht Rusland vrij te pleiten en de Duitse samenleving te verdelen.
Het Kremlin heeft in Duitsland een complexe, gecoördineerde hybride beïnvloedingsstructuur neergezet waarin politici, media en culturele podia samenkomen, zo blijkt uit het totaalbeeld. Het inzetten van voormalige Europese topdiplomaten en generaals b.d. maakt het mogelijk Moskous belangen onder de dekmantel van onafhankelijke analyse te presenteren, waarbij democratische instellingen worden misbruikt om de Europese veiligheid te verzwakken. Dat vraagt om stelselmatige monitoring en een stevige juridische beoordeling van de betrokkenen, aldus de bevindingen.
