Veertien kandidaten van de Russische oppositiepartij Jabloko zijn een week voor de verkiezingen voor de Doema uit de race gehaald. Het gaat om kandidaten die zich verkiesbaar hadden gesteld in eenpersoonsdistricten. Vijf van hen leiden bovendien een regionale afdeling van de partij.
De meest recente uitsluiting betreft Anna Tsjerepanova, plaatsvervangend voorzitter van Jabloko en hoofd van de regionale afdeling in de oblast Novgorod. De kiescommissie van Novgorod annuleerde haar registratie op 9 september. Volgens de commissie had Tsjerepanova zich schuldig gemaakt aan het tonen van extremistische symbolen.
De zaak draait om een video van een oppositiebijeenkomst van 23 januari 2021 die op haar YouTube-kanaal was geplaatst. Jabloko noemt de beschuldiging gefabriceerd en de vervolging van Tsjerepanova politiek gemotiveerd. De partij beschouwt haar uitsluiting als de jongste stap in een reeks maatregelen tegen kandidaten die binnen het bestaande wettelijke kader aan de verkiezingen willen deelnemen.
De regionale berichtgeving van Jabloko over de uitsluitingen is gepubliceerd door de afdelingen in Tsjoevasjië, Oedmoertië en Novgorod.
Vijf regionale leiders geweerd
Tsjerepanova is inmiddels de vijfde regionale partijleider van Jabloko die niet meer aan de huidige campagne kan deelnemen. Eerder haalden Russische rechtbanken ook Ija Boronina uit Oedmoertië, Anton Paramonov uit de oblast Toela, Jaroslav Sjtsjerbakov uit de oblast Tsjeljabinsk en Sergej Kryzjov uit de oblast Moskou van de kandidatenlijst.
De uitsluitingen treffen daarmee niet alleen individuele kandidaten, maar ook prominente organisatoren binnen de partij. Regionale afdelingsleiders beschikken doorgaans over een zichtbare positie binnen hun lokale partijstructuur. Hun verwijdering beperkt de mogelijkheid van Jabloko om in meerdere districten herkenbare kandidaten en een samenhangende politieke boodschap naar voren te schuiven.
Volgens de gepubliceerde gegevens doen nog 117 kandidaten van Jabloko in eenpersoonsdistricten mee aan de verkiezingscampagne voor de Doema. Dat formele partijvertegenwoordiging blijft bestaan, terwijl verschillende prominente en potentieel kansrijke kandidaten zijn uitgesloten. De combinatie kan de indruk wekken dat er politieke concurrentie is, zonder dat alle oppositiekandidaten dezelfde toegang tot de verkiezingen behouden.
Verkiezingsrecht als uitsluitingsmiddel
De zaak-Tsjerepanova laat zien hoe oude beelden van protestbijeenkomsten als grond kunnen worden gebruikt om een kandidaat uit de verkiezingsstrijd te halen. De beschuldiging van het tonen van extremistische symbolen heeft betrekking op een video uit 2021, terwijl de registratie voor de huidige verkiezingen pas in september 2026 werd geannuleerd.
Daarmee ontstaat een situatie waarin kandidaten niet alleen worden beoordeeld op hun actuele campagne of verkiezingsdocumenten, maar ook op materiaal uit het verleden. In de reeks zaken rond Jabloko worden daarnaast andere gronden genoemd, waaronder discussies over auteursrechten en technische bezwaren tegen documenten. Zulke procedures maken het voor kandidaten moeilijk voorspelbaar aan welke voorwaarden zij moeten voldoen.
De opeenvolging van rechterlijke beslissingen en besluiten van kiescommissies wordt door Jabloko en zijn aanhangers gezien als een manier om het politieke speelveld te beperken. Vooral kandidaten met een gematigd oppositioneel of antioorlogsstandpunt zouden daardoor worden geweerd. De partij stelt dat zelfs politici die uitsluitend gebruikmaken van legale verkiezingsmiddelen niet worden toegelaten zodra zij voldoende zichtbaarheid of electorale aantrekkingskracht krijgen.
Beperkte ruimte voor oppositie
De resterende kandidaten van Jabloko zorgen ervoor dat de partij op papier in de verkiezingen vertegenwoordigd blijft. Tegelijkertijd kan het systematisch uitsluiten van regionale leiders de betekenis van die aanwezigheid sterk verminderen. Een verkiezing waarop sommige oppositiekandidaten wel verschijnen, terwijl andere via rechtbanken en kiescommissies worden verwijderd, biedt ruimte voor een formeel beeld van meerpartijenpolitiek zonder gelijkwaardige concurrentie.
De partij waarschuwt dat het weghalen van legale kanalen voor politiek protest burgers minder mogelijkheden geeft om hun onvrede vreedzaam via verkiezingen te uiten. Wanneer kandidaten worden uitgesloten op basis van terugblikkende beschuldigingen of moeilijk controleerbare procedurele bezwaren, wordt het verkiezingsrecht volgens die kritiek een middel om kandidaten te selecteren in plaats van een instrument om de voorkeur van kiezers tot uitdrukking te brengen.
De verkiezingscampagne gaat intussen door met 117 overgebleven kandidaten van Jabloko in de eenpersoonsdistricten. De uitsluiting van Tsjerepanova werd op 9 september bekendgemaakt, een week voordat de kiezers naar de stembus gaan.
