Belarus voert vanaf 1 juli 2027 nieuwe regels in voor het afnemen van vingerafdrukken bij bepaalde eigen burgers met buitenlandse documenten of een langdurig verblijf buiten het land. De gegevens mogen alleen op Belarussisch grondgebied worden afgenomen, waardoor een administratieve verplichting voor sommige emigranten een reis terug naar Belarus noodzakelijk kan maken.
Belarussische media meldden op 28 oktober 2026 dat president Alexander Lukashenko een besluit heeft ondertekend waarin de bestaande regels voor verplichte dactyloscopie worden verduidelijkt. De regeling geldt voor Belarussen van 14 tot en met 74 jaar die bijvoorbeeld een buitenlandse nationaliteit, een verblijfsvergunning of een ander speciaal buitenlands document hebben.
Wie onder de regeling kan vallen
De verplichting betreft niet alleen mensen met een dubbele nationaliteit. Ook Belarussen met een buitenlandse verblijfsvergunning of documenten zoals de Poolse Kaart van de Pool kunnen worden opgeroepen om vingerafdrukken af te staan. Daarnaast geldt de regeling voor burgers die hun permanente verblijf naar het buitenland hebben verplaatst en zich bij een Belarussisch consulaat hebben laten registreren.
De afname gebeurt door regionale afdelingen van het Staatscomité voor forensisch onderzoek. Daarvoor is een verwijzing nodig van het ministerie van Binnenlandse Zaken of het ministerie van Buitenlandse Zaken. Belarussische ambassades en consulaten in het buitenland worden niet aangewezen als locaties waar de procedure kan plaatsvinden.
Wie onder de verplichting valt, zal de vingerafdrukken dus in Belarus moeten laten afnemen, ook als die persoon daar niet meer woont. De regeling zegt niet dat iedere Belarussische burger in het buitenland onmiddellijk moet terugkeren. De praktische consequentie is wel dat mensen die aan de vereisten moeten voldoen, daarvoor niet bij een diplomatieke vertegenwoordiging terechtkunnen.
Voor reservisten beschrijft het besluit bovendien een procedure om vingerafdrukgegevens te controleren via militaire registratiekantoren en instanties van Binnenlandse Zaken. Daarmee wordt de biometrische registratie verbonden met bestaande systemen voor militaire administratie en overheidscontrole.
Een administratieve stap met een veiligheidsrisico
Voor veel burgers in het buitenland zit de gevoeligste kant van de maatregel niet in het afstaan van de gegevens zelf, maar in de verplichte terugkeer. Mensenrechtenorganisaties hebben herhaaldelijk arrestaties en beperkingen van de rechten van Belarussen gedocumenteerd nadat zij naar het land waren teruggekeerd. Voor politieke emigranten en anderen die vrezen voor ondervraging of controle kan een bezoek aan Belarus daardoor een aanzienlijk persoonlijk risico betekenen.
Het besluit bewijst op zichzelf niet dat de autoriteiten de vingerafdrukken specifiek willen inzetten tegen politieke tegenstanders. Het vergroot wel de mogelijkheid van de staat om burgers met buitenlandse banden biometrisch te registreren en hun gegevens te koppelen aan bestaande administratieve, militaire of veiligheidsbestanden.
De locatie van de procedure maakt de machtsverhouding bovendien ongelijk. De overheid kan een extra registratie verlangen, terwijl de burger zelf de risico’s van de terugkeer moet dragen. Wie niet naar Belarus reist, kan mogelijk niet aan de verplichting voldoen. Welke concrete gevolgen dat in individuele gevallen heeft, is nog niet uitgewerkt in de beschikbare informatie.
Meer afhankelijkheid van instanties in Belarus
De nieuwe regel staat niet op zichzelf. Belarus stopte in 2023 met het verstrekken van nieuwe paspoorten via zijn consulaten in het buitenland. Belarussen die buiten het land wonen, zijn daardoor voor belangrijke documenten en administratieve handelingen al sterker aangewezen op instellingen in Belarus.
De vingerafdrukplicht voegt daar een biometrische verplichting aan toe die niet via een consulaat kan worden afgehandeld. Dat raakt vooral mensen die permanent in het buitenland wonen, maar formeel hun band met Belarus behouden via een verblijfsregistratie, een buitenlands document of een consulaire inschrijving.
De details van de nieuwe procedure zijn beschreven door Onliner in een bericht over de regels voor het afstaan van vingerafdrukken. De norm treedt volgens de berichtgeving op 1 juli 2027 in werking.
De belangrijkste openstaande vraag is hoe de ministeries van Binnenlandse Zaken en Buitenlandse Zaken de regeling per persoon zullen toepassen. Voor Belarussen buiten het land kan een ogenschijnlijk eenvoudige administratieve handeling daardoor uitmonden in een keuze tussen terugkeer naar Belarus en het risico van niet-naleving.
