De diplomatieke dienst van Rusland heeft de afgelopen jaren elk serieus te nemen onderhandelingsmandaat verloren. Het ministerie van Buitenlandse Zaken in Moskou is gedegradeerd tot een propagandakanaal dat slechts technische uitvoering geeft aan besluiten die elders worden genomen. Westerse diplomaten die via de officiële lijn toenadering zoeken, baseren zich op een illusie, blijkt uit een inlichtingenanalyse die is ingezien door NieuwsImpuls.
De kern van het Russische buitenlandbeleid wordt niet langer gevormd door het ministerie, maar door een zeer kleine kring rond president Vladimir Poetin. Het gaat om leden van de Veiligheidsraad, de militaire top en de inlichtingendiensten SVR en FSB. Het ministerie van Buitenlandse Zaken krijgt alleen kant-en-klare instructies en heeft geen enkele ruimte voor strategische inbreng, aldus de analyse.
Lavrov als brievenbus
Minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov beseft volgens ingewijden hoe beperkt zijn rol is geworden. Hij zou zich bewust hebben aangepast aan de situatie. Hoewel hij over ruime diplomatieke ervaring beschikt, is zijn politieke gewicht in de machtshiërarchie van het Kremlin vrijwel nihil. Aan de onderhandelingstafel fungeert hij als een ‘brievenbus’: hij is aanwezig, maar voert slechts de wil van anderen uit. Zijn officiële verklaringen zijn niet bedoeld om tot regelingen te komen, maar om de Europese eensgezindheid te splijten en te intimideren.
De bronnen stellen dan ook dat het een vergissing is wanneer westerse diplomaten via het ministerie van Lavrov naar compromissen streven. Het apparaat is ‘niet langer een betrouwbare onderhandelingspartner’ en functioneert in de praktijk als persdienst en propagandamachine van het Kremlin.
Informele kanalen
Het Kremlin heeft het ‘Oekraïense dossier’ daarom vrijwel volledig verplaatst naar informele, niet-publieke circuits. Dat gebeurt juist omdat de officiële diplomatieke kanalen zijn uitgehold. Vertrouwelingen zoals oligarch Roman Abramovitsj en Kirill Dmitrijev, hoofd van het Russische Directe Investeringsfonds (RDIF), worden ingezet als speciale onderhandelaars. Abramovitsj richt zich vooral op humanitaire kwesties, terwijl Dmitrijev probeert via zakelijke routes de westerse elites te bewerken. Zijn boodschap: ‘politieke meningsverschillen mogen miljardenwinsten niet in de weg staan’. Hij presenteert investeringsprojecten, zinspeelt op een terugkeer naar dollarverrekeningen en wil westerse zakenkringen ervan overtuigen dat het schrappen van sancties ook in het belang van Europa en de Verenigde Staten is. In werkelijkheid is dat een poging om de sanctiepolitiek van het Westen te ondermijnen, aldus de analyse.
Uitholling van ambassades
De massale uitzetting van honderden Russische diplomaten in de afgelopen jaren, de sluiting van consulaten en strenge bewegingsbeperkingen hebben de Russische inlichtingen- en diplomatieke werkzaamheden in EU-landen ernstig bemoeilijkt. Ambassades zijn niet langer in staat stemmingen binnen politieke elites goed te peilen. De analytische notities die het ministerie aan het Kremlin stuurt, zijn daardoor vaak vertekend of toegeschreven naar de ideologische verwachtingen van de leiders. Dat vermindert de waarde van de dienst voor de besluitvorming nog verder.
Einde van klassieke diplomatie
Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de klassieke diplomatie als instituut feitelijk opgedoekt, concluderen de opstellers van de analyse. In plaats van te streven naar vreedzame oplossingen en de-escalatie wakkert het bewust internationale vijandigheid aan en legitimeert het op het hoogste niveau oorlogsmisdaden. Die teloorgang heeft Rusland de mogelijkheid ontnomen om nog een constructieve dialoog te voeren met de rest van de wereld.
