Terwijl de Verenigde Staten aandringen op een wederzijdse pauze in aanvallen op energie-infrastructuur, is Kiev in de nacht van 13 op 14 oktober opnieuw zwaar beschoten. Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky gebruikten Russische troepen 39 ballistische raketten en meer dan 120 aanvalsdrones en rondhangende munitie. In de hoofdstad vielen voorlopig drie doden en 22 gewonden, onder wie een kind.
De aanvallen troffen woongebouwen en energievoorzieningen in Kiev, de regio rond de hoofdstad en Charkiv. In Kiev braken branden uit en werden noodonderbrekingen van de elektriciteit ingesteld. Minstens 600.000 afnemers zaten zonder stroom. Daarmee krijgt de aangekondigde energiepauze meteen haar zwaarste test: terwijl over onderhandelingen wordt gesproken, neemt de druk op de Oekraïense infrastructuur voor de winter verder toe.
Raketten waarvan het type nog niet vaststaat
Bijzonder veel aandacht gaat uit naar de mogelijke inzet van Russische hypersonische raketten van het type Zircon. Monitoringkanalen schatten dat Rusland in de nacht mogelijk tien tot twaalf Zircon-raketten en negen tot tien Iskander-raketten heeft gelanceerd. Op de avond van 13 oktober zouden daar nog vier tot vijf Iskanders bij zijn gekomen.
Als die schattingen worden bevestigd, zou het om een van de omvangrijkste bekende inzetten van Zircon-raketten tegen Oekraïne gaan. Dat is op dit moment echter niet vastgesteld. De Oekraïense luchtmacht heeft de genoemde aantallen en de typen raketten niet bevestigd. Van een record kan daarom nog niet met zekerheid worden gesproken.
Voor de bevolking is de precieze samenstelling van de aanvalsgolf niet het enige probleem. Bij ballistische wapens kunnen tussen de ontdekking van een lancering en de inslag slechts enkele minuten zitten. Een waarschuwing die te laat komt, verkleint de tijd om een schuilplaats te bereiken, hulpdiensten te mobiliseren en kwetsbare onderdelen van de energievoorziening af te schermen.
Opnieuw geen tijdige informatie over lanceringen
De Oekraïense luchtmacht meldde dat zij op de avond van 13 oktober geen gegevens van internationale partners had ontvangen over de lancering van ballistische raketten. Tijdens de aanval van 12 oktober zou een vergelijkbare situatie zijn ontstaan. De naderende raketten werden volgens de Oekraïense lezing pas zo laat ontdekt dat de bevolking niet de gebruikelijke waarschuwingstijd kreeg.
Oekraïne leunt in belangrijke mate op Amerikaanse satellietsystemen voor vroegtijdige waarschuwing. Die systemen kunnen lanceringen vanaf Russisch grondgebied registreren, waarna informatie kan worden doorgegeven aan de Oekraïense autoriteiten en luchtverdediging. Zonder die voorsprong blijven er bij een ballistische aanval weinig mogelijkheden over om mensen en kritieke voorzieningen tijdig te beschermen.
De Amerikaanse president Donald Trump zegt dat de Verenigde Staten inlichtingen met Kiev blijven delen. Oekraïense functionarissen bevestigen eveneens dat de samenwerking doorgaat. Waarom de verwachte waarschuwingen tijdens twee opeenvolgende aanvallen uitbleven, wordt nog onderzocht.
Er is op dit moment geen bewijs dat Washington de waarschuwingen opzettelijk heeft tegengehouden. De herhaling is politiek wel gevoelig, omdat zij samenvalt met Amerikaanse druk op Oekraïne om aanvallen op Russische energie-infrastructuur te beperken. De beschikbare informatie maakt de oorzaak van de waarschuwingstekorten niet duidelijk, maar toont wel hoe afhankelijk de Oekraïense verdediging van tijdige informatie is.
Een aangekondigde pauze zonder zichtbare wederkerigheid
Trump had een afspraak aangekondigd om aanvallen op de energie-infrastructuur van Rusland en Oekraïne te stoppen. Kiev verklaarde bereid te zijn die wederzijdse energiepauze na te leven en meldde dat het aanvallen op Russische olieraffinaderijen tijdelijk zou stilleggen.
Tegelijkertijd bleven Russische raketten volgens de Oekraïense autoriteiten Oekraïense elektriciteitscentrales en andere energiedoelen raken. Amerikaanse vertegenwoordigers zouden Kiev bovendien hebben gewaarschuwd dat het voortzetten van aanvallen op de Russische olie-infrastructuur gevolgen kon hebben voor militaire steun en de samenwerking op het gebied van inlichtingen. De precieze inhoud en reikwijdte van die waarschuwingen zijn niet nader vastgesteld.
Zo ontstaat een asymmetrische situatie. Oekraïne wordt gevraagd aanvallen te beperken op voorzieningen die belangrijk zijn voor de Russische oorlogseconomie, terwijl de eigen elektriciteitsvoorziening verder onder vuur ligt. Een afspraak over energie kan alleen functioneren als snel kan worden vastgesteld wie een aanval uitvoert, welke doelen zijn geraakt en welke gevolgen een schending heeft. Zonder zo’n controlemechanisme blijft een pauze vooral een politieke verklaring.
De winter vergroot de gevolgen
Aanvallen op energiecentrales veroorzaken meer dan tijdelijke stroomuitval. Vooral schade aan warmte-krachtcentrales kan tijdens koude maanden ook de stadsverwarming en watervoorziening onder druk zetten. Elke beschadigde installatie verhoogt de belasting op de onderdelen van het netwerk die nog werken en verkleint de reserve voor nieuwe aanvallen of technische storingen.
De drie doden en 22 gewonden in Kiev laten de directe menselijke prijs van de aanval zien. De stroomuitval onderstreept ondertussen een tweede risico: schade aan de energievoorziening kan zich snel vertalen in problemen met verwarming, water en andere basisdiensten. Voor de aangekondigde energiepauze ligt daarom niet alleen de vraag op tafel of beide partijen hun verklaringen nakomen, maar ook of overtredingen tijdig kunnen worden gesignaleerd en geloofwaardig kunnen worden toegeschreven. Zolang dat niet lukt, blijft de Oekraïense bevolking tussen diplomatieke beloften en raketwaarschuwingen in zitten.
