De voormalige Belarusische SOBR-strijder Joeri Garavski heeft op 22 september 2026 voor een Zwitserse rechtbank verklaard dat de opdracht om drie politieke tegenstanders van Aleksandr Loekasjenko te liquideren, afkomstig was van de Belarussische president en Viktor Sjeiman, destijds staatssecretaris van de Veiligheidsraad. Het ging om de voormalige minister van Binnenlandse Zaken Joeri Zacharenko, oud-vicepremier Viktor Gontsjar en zakenman Anatoli Krasovski, die in 1999 verdwenen.
Garavski legde zijn verklaring af tijdens het hoger beroep in de zaak tegen hem. Hij zei dat de opdracht via oud-minister van Binnenlandse Zaken Joeri Sivakov en SOBR-commandant Dmitri Pavlitsjenko bij de uitvoerders terechtkwam. Volgens Garavski werd de instructie mondeling gegeven. Nadat hij die verklaring had afgelegd, weigerde hij echter vragen van de advocaat van de nabestaanden en andere procesdeelnemers te beantwoorden.
De zitting maakt deel uit van een hoger beroep tegen een uitspraak uit 2023. De rechtbank van eerste aanleg sprak Garavski toen vrij, omdat er volgens de rechters tegenstrijdigheden in zijn verklaringen zaten en onvoldoende bewijs beschikbaar was. De rechtbank stelde destijds wel vast dat staatsstructuren mogelijk betrokken waren bij de verdwijningen.
Het hoger beroep werd ingesteld door familieleden van de verdwenen mannen. Het Openbaar Ministerie had aanvankelijk eveneens beroep aangetekend, maar trok die klacht later in. Daarmee ligt de nadruk in de huidige procedure op de verklaringen van Garavski en de vraag welke betekenis daaraan juridisch kan worden toegekend.
Verdwijningen uit 1999
Zacharenko, Gontsjar en Krasovski verdwenen in 1999, in een periode waarin de politieke spanningen in Belarus opliepen. Garavski was destijds verbonden aan de speciale eenheid SOBR, een veiligheidsdienst die binnen het staatsapparaat opereerde. Zijn verklaring koppelt de verdwijningen rechtstreeks aan de hoogste politieke en veiligheidskringen van het land.
De voormalige strijders van de eenheid wordt verweten dat hij betrokken was bij de ontvoering van de drie mannen. In de Zwitserse procedure staat niet alleen zijn persoonlijke rol centraal, maar ook de mogelijke verantwoordelijkheid van degenen die volgens hem de opdracht gaven en doorgaven. Zijn relaas noemt daarbij Loekasjenko, Sjeiman, Sivakov en Pavlitsjenko bij naam.
De zaak heeft daardoor een bredere betekenis dan alleen de beoordeling van Garavski’s handelen. Zijn getuigenis ondersteunt de beschuldiging dat de vervolging en het gewelddadig uitschakelen van politieke tegenstanders in Belarus vanuit de machtsstructuur werden aangestuurd. Tegelijkertijd blijft de juridische beoordeling afhankelijk van de betrouwbaarheid van zijn verklaringen en van het overige bewijs in het dossier.
De verdwijningen zijn in Belarus zelf nooit onafhankelijk opgehelderd. Volgens de in de zaak naar voren gebrachte kritiek heeft het uitblijven van een onderzoek en vervolging van de verantwoordelijken ertoe geleid dat veiligheidspersoneel dat bij de verdwijningen betrokken zou zijn geweest, niet ter verantwoording werd geroepen. Ook de mogelijke verantwoordelijkheid van de politieke opdrachtgever is daardoor buiten een nationale rechtsgang gebleven.
Beoordeling van de getuigenis
De uitspraak uit 2023 laat zien dat de rechtbank de mogelijke betrokkenheid van staatsstructuren niet volledig uitsloot, maar Garavski’s verklaringen onvoldoende betrouwbaar vond voor een veroordeling. Zijn nieuwe bevestiging kan voor de nabestaanden belangrijk zijn, maar verandert op zichzelf nog niet de eerdere vaststelling dat er volgens de rechtbank te weinig sluitend bewijs was.
De zitting van 22 september 2026 brengt daarmee opnieuw de vraag naar voren wie verantwoordelijk was voor de verdwijning van Zacharenko, Gontsjar en Krasovski. Garavski heeft de vermeende bevelslijn beschreven, maar trok zich tijdens het verdere verhoor terug door geen vragen meer te beantwoorden. De Zwitserse rechtbank moet beoordelen welke waarde zijn verklaring in het hoger beroep krijgt. Over de procedure werd bericht door Spring96.
