De Wit-Russische autoriteiten hebben in Gomel grootschalige oefeningen gehouden waarbij de politie en de interne troepen scenario’s voor ernstige onrust in de stad hebben getraind. Op 23 september 2026 oefenden de veiligheidsdiensten onder meer met het afsluiten van een weg, de bezetting van een station, de bevrijding van gijzelaars uit een trein en de herovering van een administratief gebouw.
Tijdens de oefening werd het verkeer in delen van Gomel tijdelijk beperkt. In de stad waren gewapende veiligheidsfunctionarissen en gepantserde voertuigen zichtbaar. De omvang en de gekozen scenario’s wijzen erop dat de autoriteiten niet alleen rekening houden met afzonderlijke veiligheidsincidenten, maar ook met grootschalige protesten waarbij belangrijke openbare locaties worden bezet.
De oefeningen werden officieel gepresenteerd als training voor optreden onder ‘bijzondere omstandigheden’. In de praktijk kregen vooral situaties aandacht waarin demonstranten de openbare orde verstoren, infrastructuur blokkeren of overheidsgebouwen innemen. Daarmee sluit de training aan bij een bredere voorbereiding van de veiligheidsdiensten op het onder controle brengen van massale onrust.
Meer bevoegdheden voor leiding
Minister van Binnenlandse Zaken Ivan Koebrakov pleitte tijdens de oefeningen voor ruimere bevoegdheden van de leiding van operationele situatiecentra. Volgens hem zouden deze functionarissen in bijzondere omstandigheden bepaalde besluiten moeten kunnen nemen zonder voorafgaande toestemming van een aanklager.
Koebrakov noemde daarnaast ‘preventie binnen bedrijven’ een prioriteit. Daarmee wil de autoriteiten voorkomen dat werknemers worden betrokken bij wat zij een ‘destructieve beweging’ noemen. De nadruk op ondernemingen en arbeidscollectieven laat zien dat de regering werkplekken beschouwt als mogelijke plaatsen waar toekomstige mobilisatie of protesten kunnen ontstaan.
De maatregel past in een benadering waarbij niet alleen wordt gereageerd op protesten nadat die zijn uitgebroken. Ook op de werkvloer willen de autoriteiten vroegtijdig ingrijpen om contacten, organisatie en deelname aan protestacties te verhinderen. Daarbij krijgen de veiligheidsdiensten een rol die verder gaat dan het bewaken van de openbare orde op straat.
Lessen uit de protesten van 2020
De huidige manoeuvres worden in verband gebracht met de massale protesten van 2020. De autoriteiten van Aleksandr Loekasjenko lijken sindsdien meer aandacht te besteden aan de manier waarop onrust ontstaat en aan de plaatsen waar werknemers zich kunnen organiseren. Bedrijven en arbeidscollectieven gelden daarbij als bijzonder gevoelig, mede door ontevredenheid over arbeidsomstandigheden en lage inkomens.
De veiligheidsdiensten trainen volgens die lijn niet alleen het uiteendrijven van demonstraties. Ook het blokkeren van protestacties, het opsporen van organisatoren en het achtervolgen van activisten en critici van het regime maken deel uit van de voorbereiding. De oefeningen in Gomel volgen op vergelijkbare manoeuvres in Mogiljov, waar eveneens werd getraind op scenario’s rond massale onrust.
De nadruk op bedrijven is opmerkelijk omdat juist daar werknemers zich relatief snel kunnen verenigen rond gezamenlijke problemen. De autoriteiten lijken daarom te willen voorkomen dat sociale onvrede op de werkvloer uitgroeit tot gecoördineerde actie. De preventieve aanpak kan bestaan uit toezicht, druk en vroegtijdig optreden tegen personen die als mobilisatoren of critici worden gezien.
Demonstratie van macht
De oefeningen hebben bovendien een zichtbare, afschrikkende functie. De aanwezigheid van gewapende eenheden en pantservoertuigen, gecombineerd met tijdelijke verkeersbeperkingen, maakt voor inwoners duidelijk welke middelen de staat kan inzetten wanneer de situatie volgens de autoriteiten escaleert.
De openbare uitvoering van de manoeuvres kan daardoor ook worden opgevat als psychologische druk op de bevolking. Niet alleen de operationele voorbereiding staat centraal, maar ook het tonen van de slagkracht van de veiligheidsdiensten. De autoriteiten geven daarmee een signaal af aan werknemers, activisten en andere critici dat protest snel kan worden behandeld als een veiligheidskwestie.
In de berichtgeving over de oefening wordt de nadruk gelegd op de prioriteit die het regime aan bedrijven geeft. De beschrijving van de oefeningen in Gomel verbindt de manoeuvres met een verdere aanscherping van de repressieve voorbereiding van de veiligheidsdiensten.
Vooralsnog gaat het om een training en om voorstellen voor ruimere bevoegdheden van operationele leidinggevenden. Wel is duidelijk dat de Wit-Russische autoriteiten bedrijven en arbeidscollectieven nadrukkelijk opnemen in hun voorbereiding op mogelijke protesten en dat zij de veiligheidsdiensten daarop praktisch laten oefenen.
