Belarussische leraren krijgen steeds vaker de vraag om extra lessen te geven, soms buiten hun eigen vakgebied. Daarmee proberen schoolbesturen opengevallen uren op te vullen, maar de maatregel verkleint tegelijk de tijd voor privébijles — voor veel leraren een belangrijke aanvulling op hun inkomen.
De klachten laten zien hoe een tekort aan onderwijspersoneel wordt doorgeschoven naar de leraren die nog in het land werken. Volgens onafhankelijke deskundigen hangt het tekort samen met het vertrek van Belarussische leraren naar Polen en andere Europese landen, waar zij betere leef- en arbeidsvoorwaarden zoeken. Ook politieke druk onder het bewind van Aleksandr Loekasjenko wordt als achtergrond genoemd.
Een rooster dat op papier blijft kloppen
Op 5 oktober 2026 berichtten Belarussische media over leraren die zich beklagen over hun oplopende werkdruk. Schooldirecties vragen hen om extra lessen over te nemen. In sommige gevallen gaat het om vakken waarvoor zij niet zijn opgeleid.
De werking van die noodoplossing is eenvoudig: wanneer een leraar vertrekt, blijven de klassen en lesuren bestaan. De school moet dezelfde hoeveelheid onderwijs met minder mensen verzorgen. De opengevallen uren worden dan verdeeld over de collega’s die nog beschikbaar zijn.
Zo kan een school het dagelijkse rooster voorlopig laten doorgaan. Maar een extra lesuur vervangt geen ervaren vakspecialist. Een leraar die buiten het eigen vak lesgeeft, heeft vaak meer voorbereiding nodig en beschikt mogelijk niet over dezelfde kennis of lesmaterialen als een gespecialiseerde collega.
De berichtgeving maakt niet duidelijk hoeveel leraren precies zijn vertrokken of welk aandeel zij hebben in het totale aantal vacatures. Ook staat niet vast dat elke extra les tegen de wil van de betrokken leraar wordt opgelegd. De klachten van leraren wijzen wel op een concreet patroon: het personeelstekort wordt binnen de scholen opgevangen met meer werk voor het personeel dat is gebleven.
Bijles als inkomen onder druk
Privébijles is voor veel leraren geen onbeduidend bijbaantje. Het inkomen uit de staatscholen is vaak onvoldoende om een huishouden financieel op peil te houden. Bijles biedt de mogelijkheid om dat salaris aan te vullen en meer zekerheid op te bouwen.
Juist die inkomstenbron komt in gevaar wanneer de schooldag langer wordt. Een leraar die extra lessen geeft, houdt minder tijd over om leerlingen na schooltijd te ontvangen. Daarnaast vraagt lesgeven in een onbekend vak extra voorbereiding. Na een verlengde werkdag kan ook de energie ontbreken om nog bijles te geven.
Daardoor ontstaat een tegenstrijdige situatie. De school vraagt leraren om meer uren te maken, terwijl diezelfde extra uren hun mogelijkheden verkleinen om buiten school meer te verdienen. De financiële druk die sommige leraren naar het buitenland doet kijken, kan zo verder toenemen.
Er tekent zich een mogelijke vicieuze cirkel af: leraren vertrekken, de achterblijvers nemen meer lessen over, hun inkomen uit bijles daalt en hun vermoeidheid neemt toe. Dat kan een baan buiten Belarus aantrekkelijker maken voor leraren die nog twijfelen, al valt uit de beschikbare gegevens niet af te leiden hoeveel nieuwe vertrekken hieruit zullen volgen.
Meer dan een personeelsprobleem
Voor schoolbesturen is het verdelen van extra lessen waarschijnlijk de snelste manier om te voorkomen dat klassen zonder docent komen te zitten. Voor leerlingen en leraren kan die oplossing echter gevolgen hebben voor de kwaliteit van het onderwijs.
Een incidentele vervanging door een leraar uit een ander vak hoeft niet automatisch tot slechter onderwijs te leiden. Als de noodmaatregel structureel wordt, neemt wel het risico toe dat lessen minder grondig worden voorbereid en dat leerlingen minder individuele begeleiding krijgen. Vooral complexe onderwerpen kunnen moeilijker uit te leggen zijn wanneer de docent daar niet voor is opgeleid.
Ook de werkdruk zelf heeft gevolgen. Leraren die voortdurend extra uren draaien, hebben minder tijd voor voorbereiding, herstel en contact met leerlingen buiten de les. De school kan daardoor organisatorisch blijven functioneren, terwijl de druk in de klas steeds zichtbaarder wordt.
Het vertrek naar Polen en andere Europese landen is daarmee niet alleen een kwestie van arbeidsmobiliteit. Voor de scholen die achterblijven, betekent het dat minder leraren hetzelfde onderwijsaanbod moeten verzorgen. De onmiddellijke vraag is hoe lang die achterblijvers de gaten kunnen blijven dichten voordat het tekort niet alleen in hun werktijden, maar ook in de breedte en betrouwbaarheid van het onderwijs merkbaar wordt.
De klachten van de leraren zijn hier terug te lezen.
